Όρια στο παιδί – δεσμά ή φροντίδα;

Like Tweet Pin it Share Share Email

Αλήθεια, όταν ζητάτε από τον εαυτό σας να βάλει όρια στο παιδί σας, έχετε αναρωτηθεί τι ακριβώς του ζητάτε;

Τι σημαίνει «βάζω όρια» στο παιδί μου;

Τι επιπτώσεις έχει αυτό στην καθημερινότητα της οικογένειάς σας, και σε εσάς, τα μέλη της οικογένειας, ως πρόσωπα;

Ο όρος «όρια» μπορεί να αναφέρεται σε διαφορετικά πράγματα κάθε φορά.

Για παράδειγμα:
Όταν «όρια» σημαίνει:
– Απαγόρευση
– Περιορισμός
– «Θα γίνει το δικό μου όχι το δικό σου»

Το αποτέλεσμα τότε είναι όπως εκείνο που περιμένουμε από ένα λιοντάρι σε ένα κλουβί. Το παιδί θα αντιδράσει άσχημα, θα εκδηλώσει «αρνητική συμπεριφορά», «προκλητική συμπεριφορά», «χειριστική συμπεριφορά» και θα αναρωτηθούμε ως γονείς μήπως δεν πάει κάτι καλά με το παιδί μας, μήπως το παιδί μας κάνει «τα δικά του» για να του «περάσει» κτλ. Είναι έτσι όμως;

Όλα τα παραπάνω, δε σημαίνουν ότι ένας γονιός δε θα προσπαθήσει να εκπαιδεύσει το παιδί του. Η επιβολή πειθαρχίας αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι στην ψυχοκοινωνική εξέλιξη του παιδιού. Τα όρια μπορούν να επιβληθούν με διάφορους τρόπους από τους γονείς. Μέχρι σήμερα οι επιστήμονες έχουν προσπαθήσει να κατηγοριοποιήσουν τους τρόπους επιβολής ορίων από τους γονείς.

Έχει παρατηρηθεί ότι έφηβοι από δημοκρατικούς και αυστηρούς αλλά δοτικούς γονείς είναι άτομα αυτόνομα, ώριμα, προσαρμόσιμα, αισιόδοξα και θεωρούν ότι οι γονείς τους τα αγαπούν και τα βοηθούν στη ζωή τους. Παράλληλα έχουν ισχυρή κοινωνική συνείδηση, μπορούν και ελέγχουν τη συμπεριφορά τους και έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους (Church, 1994).

Η επιβολή ορίων βασίζεται στην αρχή του «δούναι και λαβείν». Οι γονείς οι οποίοι ικανοποιούν τις βασικές ανάγκες του παιδιού για αγάπη, ασφάλεια, συναισθηματική υποστήριξη, εκπαίδευση αλλά και όρια, έχουν το δικαίωμα να του ζητούν να συμμορφώνεται σε ορισμένους κανόνες και λογικές απαιτήσεις τους.

Σημαντικό:

Προσοχή στη διαδικασία επιβολής ορίων – όχι μόνο στο αποτέλεσμα!!!
Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγεται και ο ανταγωνισμός ανάμεσα σε γονείς και παιδί, όπως γίνεται με τη σκέψη «δε θα γίνει το δικό σου – θα γίνει το δικό μου».
Το «στοίχημα» εδώ λοιπόν είναι ο γονιός να «μπορέσει να απορροφήσει» την επιθετικότητα του παιδιού εφόσον αυτή εκδηλωθεί και να την αντιμετωπίσει ως προσπάθεια του παιδιού να εκδηλώσει μια ανάγκη του.

Με άλλα λόγια: οποιαδήποτε απαίτηση του παιδιού έχει, να γίνει αντιληπτή όχι ως προσπάθεια να προκαλέσει και να θυμώσει το γονιό, αλλά σαν ένα τρόπο να δηλώσει μια ανάγκη του, την οποία πολλές φορές δε γνωρίζει ποια ακριβώς είναι.

Σε πρακτικό επίπεδο οι βασικές αρχές των ορίων φαίνονται στο παρακάτω πινακάκι:

Χαρακτηριστικά ορίων

Σταθερά όρια

Ανάγκη για σαφείς και συγκεκριμένες οδηγίες σχετικά με τη συμπεριφορά
Υπάρχει συνέπεια ανάμεσα στους κανόνες και τις πράξεις
Η συμμόρφωση αναμένεται και απαιτείται
Για την επίτευξη της συνεργασίας είναι απαραίτητη η δυνατότητα επιλογής. Για να μπορέσει το άτομο να επιλέξει πρέπει να του δοθούν οι απαραίτητες πληροφορίες.
Τα όρια λειτουργούν υπέρ της υπευθυνότητας

Χαλαρά όρια

Ασαφείς οδηγίες και πιθανόν ύπαρξη «διπλών μηνυμάτων»
Δεν υπάρχει συνέπεια ανάμεσα στους κανόνες που έχουν τεθεί και τις πράξεις
Η συμμόρφωση είναι προαιρετική και δεν απαιτείται
Δεν υπάρχει ενημέρωση για να γίνουν αποδεκτές οι επιλογές
Έλλειψη υπευθυνότητας

Αποτελέσματα χρήσης ορίων

Σταθερά όρια

Συνεργασία
Σταδιακά μείωση στον έλεγχο των ορίων
Σαφής κατανόηση των κανόνων και των προσδοκιών
Σοβαρή εξέταση των λόγων του γονέα

Χαλαρά όρια

Αντίσταση στη συνεργασία
Σταδιακή αύξηση στον έλεγχο των ορίων
Σταδιακή αύξηση της ακατάλληλης συμπεριφοράς, παιχνίδια εξουσίας2 – Εδώ ο όρος «παιχνίδια εξουσίας» αναφέρεται στις μάχες που γίνονται ανάμεσα σε γονείς και παιδιά σχετικά με το ποιος θα επικρατήσει. Στο παιχνίδι εξουσίας ανάμεσα σε γονείς και παιδιά κανένας δεν μπορεί να είναι κερδισμένος αφού τελικά ακόμα και να καταφέρει να περάσει «το δικό του» – όποιος το καταφέρει – το συναίσθημά του από τη συναλλαγή με τους σημαντικούς άλλους δε θα είναι ευχάριστο και θα γίνεται εις βάρος της σχέσης γονέα-παιδιού. Επίσης όσο ο γονιός θα μπαίνει σε παιχνίδια εξουσίας μπαίνει με ισότιμους όρους απέναντι στο παιδί κάτι που δεν αντιστοιχεί. Εάν, μπαίνοντας σε αυτό το παιχνίδι εξουσίας, ο γονιός «πάθει» ή «λυγίσει» τότε χάνει και την αξιοπιστία του απέναντι στο παιδί του και βγαίνει αδύναμος.
Αδιαφορία και μη αποδοχή των λόγων του γονέα

Τι μαθαίνει το παιδί με τη χρήση των σταθερών

«όχι» σημαίνει «όχι»
«αναμένεται και απαιτείται να τηρώ τους κανόνες»
«οι κανόνες αφορούν εμένα και όλους τους άλλους»
«είμαι υπεύθυνος για τη συμπεριφορά μου»
«οι ενήλικοι εννοούν αυτό που λένε»

Τι μαθαίνει το παιδί με τη χρήση των χαλαρών ορίων

«όχι» σημαίνει «ναι», «μερικές φορές» ή «ίσως»
«δεν αναμένεται να τηρώ τους κανόνες»
«οι κανόνες είναι γα τους άλλους, όχι για ‘μένα»
«δημιουργώ τους δικούς μου κανόνες και κάνω αυτό που θέλω»
«οι ενήλικοι δεν εννοούν αυτό που λένε»
«οι ενήλικοι είναι υπεύθυνοι για τη συμπεριφορά μου»

Τι κάνει ένας γονιός όταν δε λειτουργήσει ο τρόπος επιβολής ορίων που επέλεξε;

Σε αυτή την περίπτωση συχνά παρατηρούνται οι εξής αντιδράσεις από τον γονιό:

α) ο γονιός γίνεται διαιτητής (αφορά όρια που προσπαθεί να βάλει στα αδέλφια για να μην τσακώνονται)  δημιουργούνται τελικά αντιμαχόμενα μέρη που διεκδικούν το δίκιο τους απέναντι στον άλλον, ο οποίος θεωρούν ότι τους έβλαψε.  τα παιδιά χάνουν την ευκαιρία της συναλλαγής και της διαπραγμάτευσης έστω και με τον δικό τους ανώριμο τρόπο. Ακόμα κι αυτός ο τρόπος όμως δε χρειάζεται ενδιάμεσο.

β) ο γονιός που καλοπιάνει εδώ η παγίδα που συχνά πέφτουν οι γονείς είναι ότι στην προσπάθειά τους να πείσουν το παιδί να κάνει κάτι, τελικά αυτό που καταφέρνουν είναι να το κάνουν απωθητικό.

γ) ο γονιός που σηκώνει τα χέρια ψηλά σε μία αρνητική συμπεριφορά του παιδιού του  τα τιμωρεί και τα εκδικείται, συχνά χωρίς να το αντιλαμβάνεται.

Οπότε τελικά πώς συμφέρει τον γονιό να εκπαιδεύσει το παιδί του; Με ποιο τρόπο να του μάθει να ακολουθεί κανόνες ώστε να μπορέσει να ενταχθεί στο κοινωνικό σύνολο;

Τα παιδιά μπορούν και αναλογεί να είναι πηγή μεγάλης χαράς! Ωστόσο η καθημερινότητα και ο αγώνας να ανταπεξέλθει η κάθε οικογένεια σε αυτή συντελεί στη διαμόρφωση εσφαλμένων αντιλήψεων και στάσεων στους τρόπους σχετίσεσθαι ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζεται από όλους ότι ο καθένας έχει τη δική του θέση και τον δικό του χώρο μέσα στην οικογένεια και να γίνεται δέκτης του σεβασμού των άλλων για το ιδιαίτερο λειτούργημά του. Όσο υπάρχει σεβασμός και νοιάξιμο και οι κανόνες σε αυτή τη βάση υπηρετούν την οικογένεια και όχι η οικογένεια τους κανόνες, τότε μόνο καλό μπορεί να γίνει.

Και τελικά,

«Δεν είναι καθήκον μας να κάνουμε τα πάντα για το παιδί. Καθήκον μας είναι να μάθουμε στο παιδί να κάνει τα πάντα μόνο του»

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1. Ο όρος «διπλά μηνύματα» αναφέρεται στο αποτέλεσμα που έχει η τάση των ανθρώπων να μιλούν προτού να έχουν ξεκαθαρίσει αυτό που θέλουν να πουν ή όταν το συναίσθημά τους και η σκέψη τους δε συμφωνεί με αυτό που λένε. Τα διπλά μηνύματα εκδηλώνονται σε δύο επίπεδα γι’ αυτό και λέγονται και διπλά: στο λεκτικό και την ίδια στιγμή στο μη λεκτικό. Όταν τα δύο επίπεδα «δε συμφωνούν» τότε το αποτέλεσμα είναι το διπλό μήνυμα. Το περιεχόμενο των διπλών μηνυμάτων αφορά στο κομμάτι της επικοινωνίας. Επειδή όμως η θεματολογία του συγκεκριμένου σεμιναρίου είναι εστιασμένη στο κομμάτι των ορίων και όχι στην επικοινωνία, για τον λόγο αυτό δε θα δοθεί περισσότερος χώρος και χρόνος στα «διπλά μηνύματα».

2. Εδώ ο όρος «παιχνίδια εξουσίας» αναφέρεται στις μάχες που γίνονται ανάμεσα σε γονείς και παιδιά σχετικά με το ποιος θα επικρατήσει. Στο παιχνίδι εξουσίας ανάμεσα σε γονείς και παιδιά κανένας δεν μπορεί να είναι κερδισμένος αφού τελικά ακόμα και να καταφέρει να περάσει «το δικό του» – όποιος το καταφέρει – το συναίσθημά του από τη συναλλαγή με τους σημαντικούς άλλους δε θα είναι ευχάριστο και θα γίνεται εις βάρος της σχέσης γονέα-παιδιού.

Λεπτίδη Χριστίνα
Ψυχολόγος BSc
Αναπτυξιακή Ψυχολογία MSc
Εξειδίκευση στην Οικογενειακή Θεραπεία
Πιστοποιημένη εκπαιδεύτρια γονέων στον αυτισμό
Πηγή:manoules.gr

Comments (0)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *